26 januari 2008
 

Jatropha: goede of foute biobrandstof?


Milieuorganisaties hebben een lijst samengesteld met goede en foute biomassa. Jatropha-olie wordt niet negatief beoordeeld, maar de duurzaamheid wordt wel in twijfel getrokken omdat de opbrengst per hectare en het CO2-rendement laag zouden uitvallen. Bovendien, zo concluderen de Stichting Natuur en Milieu en provinciale milieuorganisaties in een advies ‘Heldergroene biomassa’ aan het kabinet, kan de indirecte verandering van landgebruik groot zijn. 'Dit is een onterechte conclusie', zo reageert Erik Lysen, algemeen directeur van het Utrecht Centrum voor Energie Onderzoek (UCE) van de Universiteit Utrecht en bestuurslid van FACT Foundation (Fuels from Agriculture in Communal Technology Foundation is een organisatie die werd opgericht door wijlen Prof. Ir. Kees Daey Ouwens, emeritus hoogleraar Ontwerpen van Duurzame energiesystemen en specialist op het gebied van nieuwe energie). Lysen: 'Ik ben geen voorstander van grootschalige jatropha plantages waarvan de opbrengst is bedoeld voor de export. Maar met een verantwoorde teelt van jatropha in een ontwikkelingsland kan zeker een goede CO2 balans behaald worden.'

Jatropha is een goede biobrandstof

Jatropha is in semi-(aride) gebieden in ontwikkelingslanden juist een goede en duurzame bron van biobrandstof. Volgens Lysen zijn de opbrengsten van jatropha absoluut voldoende voor de lokale energievoorziening. 'Dat de indirecte veranderingen van landgebruik door jatropha groot zouden zijn klopt niet. Dit zou alleen zo zijn wanneer jatropha wordt geteeld op daarvoor niet bestemde gebieden buiten de semi-(aride) zone.'

Lysen zet op een rijtje waarom aan de duurzaamheid van jatropha niet getwijfeld hoeft te worden:

1. Voldoende reductie van broeikasgassen (inclusief indirecte effecten)
Jatropha wordt meestal geteeld zonder kunstmest en irrigatie. Bovendien komt er nauwelijks CO2 vrij in de productieketen. De zaden hoeven alleen geperst en gefilterd te worden. Dit kost weinig input van energie. Wanneer de energie uit de perscake via vergisting (biogas) ook wordt benut is de CO2 balans gunstig.

2. Geen concurrentie met voedselproductie
Jatropha legt nauwelijks beslag op land dat voor voedsel gebruikt wordt omdat het gewas vrijwel altijd wordt geteeld op drogere gebieden waar geen voedselproductie plaatsvindt.( Kijk naar de praktijk in Tanzania). Daarnaast planten boeren vaak in de eerste jaren van de teelt voedselgewassen tussen de jatropha struiken. (intercropping).

3. Behoud van biodiversiteit (inclusief indirecte effecten)
Jatropha groeit in (semi-)aride gebieden. Deze gebieden zijn vaak droog en herbergen geen grote rijkdom aan biodiversiteit. Er is dus weinig tot geen afname aan biodiversiteit wanneer jatropha geplant wordt. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld oliepalm mits er primair regenwoud voor wordt gekapt.

4. Behoud van milieukwaliteit (bodem, water en lucht) en waterbeschikbaarheid
Jatropha groeit vrijwel altijd zonder irrigatie en heeft dus geen negatieve effecten op de waterhuishouding. Jatropha beschermt de bodem met zijn uitgebreide wortelstelsel dat de grond vasthoudt en behoed voor erosie. De laag organisch materiaal bestaande uit bladeren en takken van jatropha werkt ook bodembeschermend. Op de luchtkwaliteit is het effect positief omdat jatropha, zoals alle fototrofe planten, extra zuurstof in de lucht brengt.

5. Bijdrage aan de lokale welvaart
Jatropha zorgt voor een grote bijdrage aan de lokale welvaart. Het moet handmatig geoogst worden en levert daarmee veel arbeidsgelegenheid. Wanneer de olie gebruikt wordt voor lokale energievoorziening wordt veel geld bespaard op fossiele brandstoffen uit de (aard)olieproducerende landen.

6. Bijdrage aan het welzijn van werknemers en de lokale bevolking
Jatropha zorgt voor werkgelegenheid en extra banen. Met het op fossiel bespaarde geld of met verkoop van jatropha olie verdiende geld kunnen veel extra economisch activiteiten gestimuleerd worden. Daarnaast levert het extra geld een bijdrage aan de gezondheidszorg en energievoorziening en maakt het de bevolking minder afhankelijk.

7. Verantwoorde landschappelijke inpassing
Jatropha wordt voor het overgrote deel geteeld op land dat anders ongebruikt is, het is dus prima in te passen in het landschap.

8. Uitsluiting gebruik van genetisch gemodificeerde gewassen
Van jatropha bestaat in tegenstelling tot vrijwel alle andere in het rapport genoemde gewassen geen genetisch gemodificeerde variant.

9. Ondersteunen en beschermen van cascadering van grondstoffen
Jatropha past uitstekend in het cascade systeem. Eerst wordt de olie uit de zaden geperst, de perscake wordt vervolgens vergist en levert biogas. Het residu bevat nog alle belangrijke nutriënten die weer terug gevoerd kunnen worden op het land, resulterend in een gesloten kringloop.

10. Certificering volgens volg- en traceersysteem
Controle systemen voor de teelt van jatropha worden momenteel ontwikkeld, onder andere door Diligent Energy Systems.